بیوفیدبک چیست؟

بیوفیدبک تکنیکی است که در آن می‌توانید یاد بگیرید عملکردهای بدن مانند ضربان قلب، دمای پوست و فشار خون خود را کنترل کنید. در بیوفیدبک حسگرهای الکتریکی به شما وصل می‌شوند و کمک می‌کنند اطلاعاتی از واکنشهای بدن خود (بیو) دریافت نمایید (فیدبک).

این اطلاعات به شما کمک می‌کنند به ایجاد تغییراتی در بدن خود مانند شل کردن برخی عضلات و دستیابی به نتایجی مانند کاهش درد تمرکز کنید. بیوفیدبک به شما فرصت می‌دهد بتوانید افکار خود را برای کنترل بدنتان استفاده کنید و عملکرد فیزیکی و روانی خود را بهبود ببخشید.

از بیوفیدبک برای درمان مشکلات مانند میگرن، دردهای مزمن، بی ‌اختیاری ادرار و فشار خون بالا و… استفاده می‌شود.

بیوفیدبک در روانپزشکی

بیوفیدبک چگونه عمل می‌کند؟

در یک جلسه بیوفیدبک، الکترودهای به پوست شما وصل می‌شود. حسگرهای انگشتی نیز می‌توانند مورد استفاده قرار بگیرند. این الکترودها یا حسگرها، سیگنال‌هایی را به مانیتور ارسال می‌کنند که صدا، نور، فلش یا تصویری را به شما ارائه می‌کنند که نرخ تنفس و ضربان قلب، فشارخون، دمای پوست، تعریق یا فعالیت عضله را نشان میدهد.

هنگامی که تحت استرس قرار دارید این عملکردها تغییر می‌کنند، به این صورت که ضربان قلب سریع تر می‌شود، عضله ها منقبض می‌شوند، فشار خون بالا می‌رود، بدن شروع به تعرریق میکند و تنفس سریع تر می‌شود.

در یک جلسه بیوفیدبک می‌توانید این واکنش‌های استرس را بر روی مانیتور مشاهده کنید و هنگامی که تلاش می‌کنید این واکنش‌ها را متوقف کنید، بلافاصله بازخورد (فیدبک) دریافت می‌کنید. جلسات بیوفیدبک معمولاً در مطب درمانگر برگزار می‌شود اما برخی برنامه ‌های کامپیوتری نیز وجود دارند که حسگر بیوفیدبک را به کامپیوتر خود شما متصل می‌کند.

درمانگر بیوفیدبک به شما کمک می‌کند ورزش‌های آرام‌ سازی انجام دهید و عملکردهای مختلف بدن را تحت کنترل بگیرید.

بیوفیدبک در روانپزشکی

انواع بیوفیدبک

درمانگر ممکن است از چند روش بیوفیدبک استفاده کند. تعیین روش مورد استفاده برای هر کسی بستگی به شرایط و خواسته‌های او دارد. روش‌های بیوفیدبک عبارتند از:

امواج مغزی – در این روش با استفاده از حسگرهایی که روی پوست سر قرار داده میشوند، امواج مغزی با استفاده از الکتروانسفالوگرام تحت نظر قرار میگیرند (نوروفیدبک).

تنفس – در بیوفیدبک تنفسی، بندهایی دور شکم و سینه قرار داده میشوند تا الگوی تنفسی و نرخ تنفس را تحت نظر بگیرند.

ضربان قلب – در این نوع بیوفیدبک از حسگرهای انگشتی یا گوشی با دستگاهی به نام فتوپلتیسموگرام یا حسگرهایی که با استفاده از الکتروکاردیوگراف در قفسه سینه، پایین شکم یا کمر قرار داده میشوند، ضربان قلب و تغییرات آن اندازه گیری میشود.

عضله – این روش بیوفیدبک شامل قرار دادن حسگرهایی بر روی عضلات اسکلتی با الکترومیوگرافی است که فعالیت الکتریکی را که باعث انقباض عضلات میشود نظارت میکند.

غدد تعریق – حسگرهایی پیرامون انگشتها یا کف دست یا مچ قرار میگیرد که حاوی الکترودرموگراف است و فعالیت غدد تعریق و میزان تعریق پوست را اندازه گرفته و به شما هشدار میدهد مضطرب شده اید.

دما – حسگرهایی به انگشتهای دست یا پا متصل میشود که گردش خون پوست را اندازه گیری میکند. از آنجایی که اغلب هنگام استرس دمای بدن افت میکند، پایین آمدن دما به شما هشدار داده شده و کمک میکند فورا تکنیکهای آرام سازی را شروع کنید.

کاربردهای بیوفیدبک

از جمله کاربردهای متداول بیوفیدبک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • درد مزمن – بیوفیدبک با کمک به شناسایی انقباض عضلات و سپس یادگیری شل کردن این عضلات به شما کمک می‌کند ناراحتی ناشی از مشکلات مانند کمردرد، دل درد، اختلالات مفصل گیجگاهی فکی، فیبرومیالژی و موارد دیگر را در طرف نمایید. بیوفیدبک برای برطرف کردن درد در تمامی سنین از کودک گرفته تا سالمند، موثر است.

 

  • سردرد – سردرد یکی از کاربردهای بیوفیدبک است که بیشترین تحقیق بر روی آن انجام شده است. استرس‌ها و تنش‌های عضلانی باعث تحریک سردردهای میگرنی و سایر انواع سردرد شده و ممکن است علایم سردرد را تشدید نمایند. شواهد خوبی وجود دارد که نشان می‌دهد درمان بیوفیدبک می‌تواند عضلات را شل کرده و استرس را کاهش دهد و نتیجه دفعات و شدت سردردها کاهش پیدا می‌کند. به نظر می‌رسد بیوفیدبک به خصوص در صورتی که همراه با دارو درمانی باشد بسیار مؤثر است.

 

  • اضطراب – برطرف کردن اضطراب یکی از متداولترین کاربردهای بیوفیدبک است. بیوفیدبک به شما امکان می‌دهد از واکنش بدن خود در هنگام استرس و اضطراب آگاهی پیدا کنید. سپس یاد می‌گیرید چگونه این واکنش‌ها را کنترل کنید.

 

  • بی ‌اختیاری ادرار و مدفوع – درمان بیوفیدبک به افرادی که در کنترل ادرار مشکل دارد کمک می‌کند. بیوفیدبک می‌تواند به زنان کمک کند عضلات کف لگن را که تخلیه مثانه را تحت کنترل دارند را شناسایی کرده و تقویت نمایند. پس از چند جلسه بیوفیدبک زنانی که بی ‌اختیاری ادرار دارند ممکن است بتوانند نیاز شدید و فوری به دفع ادرار را کاهش داده و دفعات ادرار بی اختیار را کم کنند. همچنین بیوفیدبک می‌تواند به کودکانی که شب‌ هنگام جای خود را خیس می‌کند و همچنین افرادی که دچار بی ‌اختیاری مدفوع هستند (عدم کنترل حرکت شده و اجابت مزاج) کمک نماید. بیوفیدبک برخلاف داروهایی که برای کنترل بی ‌اختیاری ها استفاده می‌شود، هیچ عارضه جانبی ندارد .

 

  • فشار خون بالا – شرایط استفاده از بیوفیدبک برای کاهش فشار خون متفاوت است اما به نظر می‌رسد این تکنیک می‌تواند فشار خون را اندکی کاهش دهد . با این حال تأثیر بیوفیدبک برای کنترل فشار خون به اندازه دارو نیست.

سایر کاربردهای بیوفیدبک عبارتند از:

  • اختلال بیش ‌فعالی و کمبود توجه
  • بیماری انسداد مزمن ریه
  • بیماری رینود
  • جراحات
  • آسم
  • یبوست
  • صرع
  • آرتروز روماتیسمی
  • عوارض شیمی درمانی
  • سندرم روده تحریک پذیر
  • ناخوشی ناشی از حرکت (مانند حالت تهوع در اتومبیل)
  • زنگ زدن گوش

منابع:

https://www.webmd.com/a-to-z-guides/biofeedback-therapy-uses-benefits#3

https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/biofeedback/details/why-its-done/icc-20169729